Jongeren met een lichte verstandelijke beperking (lvb) kunnen een ideaalbeeld van romantische relaties hebben. En vinden het daarom lastig om grenzen aan te geven of schadelijk gedrag te herkennen. Jaloezie en controle worden regelmatig verward met liefde, waardoor vormen van (ex-)partnergeweld – zoals verbaal, fysiek, seksueel of online geweld – niet altijd als zodanig worden herkend of besproken. Dat blijkt uit het kwalitatieve onderzoek “Dan kan ik het wel vertrouwen, want ik check z’n telefoon” van Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, Rutgers, kenniscentrum seksualiteit, en COC Nederland. In dit onderzoek zijn de relatie-ervaringen van jongeren met een lvb tussen de 16 en 22 jaar in kaart gebracht, met bijzondere aandacht voor (ex-)partnergeweld.
Download hier het onderzoeksrapportWat dit onderzoek uniek maakt, is dat het vertrekt vanuit de ervaringen van lvb-jongeren zelf met daten, relaties en (ex-)partnergeweld – een perspectief waar tot nu toe weinig aandacht voor is geweest. Een opvallende uitkomst is dat vormen van geweld als controlerend gedrag, fysiek geweld en seksueel geweld veelvuldig voorkomen in hun verhalen. Daarbij speelt de smartphone een centrale rol: niet alleen versterkt deze de controlebehoefte binnen relaties, maar wordt hij ook actief ingezet als middel om controle uit te oefenen op de ander. Jongeren worden onder druk gezet om voortdurend bereikbaar te zijn, hun locatie te delen of hun telefoon open te stellen voor hun partner. Wat voor velen als grensoverschrijdend zou gelden, zien de jongeren zelf vaak als een blijk van liefde, vertrouwen of loyaliteit.
Controle als teken van liefde
Tijdens een focusgroep-oefening over wat jongeren leuk en niet leuk vinden aan daten en relaties, werd jaloezie meerdere keren genoemd als iets positiefs. “Als iemand jaloers is, dan weet je dat hij je echt leuk vindt,” aldus een 17-jarige. Tegelijkertijd gaven deelnemers ook aan dat ‘je eigen ding kunnen doen’ belangrijk is in een relatie. Deze tegenstrijdige ideeën over vertrouwen, vrijheid en controle maken het voor jongeren moeilijk om ongezonde dynamieken te herkennen.
Sterke gevoelens van verliefdheid en afhankelijkheid kunnen ervoor zorgen dat jongeren gedrag tolereren dat schadelijk is voor henzelf of de ander. Plegerschap wordt lang niet altijd herkend, juist omdat controlerend gedrag wordt genormaliseerd. Dit geldt in het onderzoek voor zowel jongens, meiden als non-binaire personen. Jongeren geven aan dat het delen van hun telefoon of het constant bereikbaar zijn, hoort bij het hebben van een relatie. Dit maakt het des te urgenter om met hen het gesprek te voeren over grenzen, wederkerigheid en gezonde relatiepatronen.
“Als iemand jaloers is, dan weet je dat hij je echt leuk vindt.”
Vroege interventie en ondersteuning lvb-jongeren essentieel
Het onderzoek benadrukt het belang van preventieve interventies die al op jonge leeftijd beginnen. Lvb-jongeren hebben handvatten nodig om emoties te leren reguleren, grenzen aan te geven, ongezonde relatiepatronen te herkennen. En op een veilige manier met seksualiteit en online gedrag om te gaan. Daarnaast vraagt dit om bewustwording en betrokkenheid van ouders, opvoeders en professionals, zodat jongeren leren dat liefde ook betekent: elkaar ruimte geven, respect tonen en eerlijk communiceren.
Aanbevelingen
Het rapport biedt concrete aanbevelingen en aandachtspunten voor interventies, ouders, opvoeders, en begeleiders. Door de juiste ondersteuning en open gesprekken kunnen jongeren met een lvb zich meer ontwikkelen in hun relaties, en worden signalen van partnergeweld eerder herkend en bespreekbaar gemaakt. Zo blijkt het cruciaal om:
- Relaties en seksualiteit al vanaf 12 jaar bespreekbaar te maken;
- Jongeren te leren wat gezonde én ongezonde relatiepatronen zijn;
- Controlerend gedrag en jaloezie te herkennen en bespreekbaar te maken;
- Jongeren bewust te maken van hun eigen wensen, grenzen en rechten;
- Online gedrag en sexting bespreekbaar te maken zonder te veroordelen;
- Genderstereotiepe verwachtingen over relaties te doorbreken.
“We moeten jongeren met een lvb niet te veel beschermen, maar juist toerusten met vaardigheden en zelfvertrouwen. Zo kunnen ze leren omgaan met gevoelens als jaloezie, grenzen stellen én gezonde keuzes maken in relaties.”Britt Myren, Senior onderzoeker Atria
Webinar ervaringen (ex-)partnergeweld bij lvb-jongeren
Wil je meer weten over (ex-)partnergeweld en de relatie-ervaringen van jongeren met een lvb? Wil je jongeren met een lvb leren wat gezonde én ongezonde relatiepatronen zijn? En hoe je hen kunt ondersteunen bij het aangeven van wensen en grenzen? Meld je hieronder aan voor het gratis webinar op donderdag 26 juni van 12.00 -12.45 uur. We zijn het programma nog aan het vormgeven, informatie hierover ontvang je in aanloop naar het webinar. Save the date!
Meld je aan voor het webinar op 26 juni a.s.
k