Wat ziet een vertrouwenspersoon gebeuren in de praktijk van grensoverschrijdend gedrag? En wat kunnen we daarvan leren voor preventie? In deze eerste editie van ‘Stem uit de praktijk’ spreken we met Dr. Ton Ammerlaan, register vertrouwenspersoon, over zijn ervaringen met (online) seksueel geweld en (ex-)partnergeweld.
Wie is Dr. Ton Ammerlaan?
Dr. Ton Ammerlaan is LVV Register vertrouwenspersoon, lid van de LVV Ledenraad en ambassadeur (en lid van ons Expertnetwerk). In zijn werk komt hij in contact met mensen die te maken hebben gehad met seksuele intimidatie, geweld en andere vormen van grensoverschrijdend gedrag.
De impact van grensoverschrijdend gedrag reikt verder
Als externe vertrouwenspersoon kom ik in contact met mensen die door seksuele intimidatie, geweld, mishandeling of erger zijn beschadigd. Ik merk dat dit verder gaat dan alleen de betrokken persoon: ook de vrienden, familie of andere in de omgeving die getuige waren of die de gevolgen zien bij de getroffen persoon gaan de wereld anders zien.
Ik ben in mijn functie geen hulpverlener, maar ik kan me wel voorstellen hoe hulpverleners die nog dieper in deze schadezaken gaan om verlichting, perspectief of andere hulp te bieden ook de effecten van (online) seksueel geweld en (ex-)partnergeweld ervaren. “Wat doen we elkaar aan?” verzuchtte een hulpverlener toen we na afsluiting van mijn aandeel even informeel kennis maakten.
Als vertrouwenspersoon ben ik ook een antenne voor een organisatie m.b.t. de cultuur op de werkvloer, in een vereniging (of soms bij een gezin). De signalen die ik opvang, rechtstreeks of indirect, kunnen organisaties helpen om te verbeteren.
Wat ziet een vertrouwenspersoon bij jongeren?
Jongeren experimenteren, zoeken grenzen op en ontwikkelen zich binnen sociale contexten zoals school, vriendengroepen en online platforms. Daarbij spelen voorbeeldgedrag en bevestiging een grote rol. In de praktijk zie je dit terug in gedrag dat jongeren oppikken uit media en hun omgeving. De online wereld is snel, prikkelend en wordt vaak als anoniem ervaren. Dat maakt het een belangrijke — en soms risicovolle — bron van voorbeeldgedrag.
De snelheid online beperkt het kunnen ‘tot 10 tellen’ en promoot onderbuikreacties. Tegelijk zijn jongeren zich vaak niet bewust van de blijvende impact van hun gedrag.
Dr. Ton Ammerlaan
LVV Register vertrouwenspersoon, Lid LVV Ledenraad, LVV ambassadeur
Praktijkvoorbeeld: van incident naar verandering
Wat bijblijft is een student die vertelde wat haar als 17-jarige bij de introductie op een universiteit was overkomen: de ouderejaars mentor was superleuk, en de sfeer was zo goed dat het mentorgroepje te lang bleef hangen en de laatste trein naar huis al weg was.
De mentor bood zijn bank aan, en eenmaal op de bank ging het goed tot de ochtend, toen de mentor tegen haar aankroop. Duidelijk “nee” bleek niet te werken, en verkrachting volgde. Maanden later kwam het verhaal bij mij, toen bleek dat dezelfde mentor nu andere studentes betaste in de studentensoos.
Uiteindelijk koos ze ervoor om hem te confronteren en duidelijk te maken wat er door zijn 3 minuten ‘lol’ bij haar was gebeurd. Toen ze vroeg of hij dit gedrag bij zijn eigen zus zou goedkeuren, sloeg de boodschap in. Uiteindelijk is deze mentor aan de slag gegaan met zichzelf en de studentvereniging, en zijn er contactvertrouwenspersonen gekomen. In plaats van meldingen van incidenten werd de groep steeds hechter en veiliger.
Wat werkt in de preventie van grensoverschrijdend gedrag?
Voorbeeldgedrag (hoe het moet) uitgedragen door media en echte mensen in de buurt, en zichtbare handhaving (consequenties laten zien en handhaving op wat we maatschappelijk okay vinden). Wetgeving alleen is niet genoeg, we moeten wetgeving op veiligheid ook zelf dragen.
Wat echt werkt is opvoeden en bijsturen vanaf jonge kinderen: de aanpak over generaties heen, van lagere school, middelbare school, en hoger, en op het werk.
Daarnaast is een brede aanpak nodig, van onderwijs tot werkvloer. Verschillende vormen van interventie — van workshops tot gesprekken en reflectie — kunnen bijdragen aan bewustwording en gedragsverandering.
Variatie en een veilige omgeving voor gesprek lijken daarbij goed te werken.
“Wetgeving alleen is niet genoeg, we moeten wetgeving op veiligheid ook zelf dragen.”
De vraag aan het netwerk
Naast preventieacties is een register vertrouwenspersoon vooral bezig met meldingen. Mijn belangrijke instrument daarin is luisteren–samenvatten–doorvragen.
Zijn er in het terugkoppelen en doorvragen belangrijke do’s die de melder helpen, en juist niet bijdragen aan het verdiepen van trauma? En waar mogelijk: hoe kan ik beter aansluiten bij de verwerking of behandeling door experts waarnaar ik verwijs?
Deze bijdrage is onderdeel van de Expert Exclusive: de nieuwsbrief voor leden van het Landelijke Expertnetwerk van Act4Respect. Binnen dit netwerk delen professionals hun kennis, ervaringen en vragen uit de praktijk. Dr. Ton Ammerlaan is één van deze expertleden. Als register vertrouwenspersoon brengt hij waardevolle inzichten mee over de impact en preventie van grensoverschrijdend gedrag.
Ben jij ook professional die zich bezig houdt met preventie van SG en (ex-)PG? We hebben een Landelijk Netwerk van experts die zich ook hiermee bezighouden. Meer weten?
Word hier lid van het Landelijke Expertnetwerk!